Chen chân để cạnh tranh

21/10/2026 09:41 GMT+7

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tới Uzbekistan dự hội nghị bộ trưởng ngoại giao nhóm 5 nước Trung Á là Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, gặp song phương rồi sang Ấn Độ.

Hội nghị là diễn biến tiếp cuộc gặp hồi tháng 11.2025 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và lãnh đạo năm nước Trung Á tại Nhà Trắng.

Mỹ theo đuổi 3 ý đồ chiến lược với việc nỗ lực chen chân vào khu vực vốn được coi nhiều hơn là sân sau của Nga và Trung Quốc này. Thứ nhất là tài nguyên, vì Mỹ cần khoáng sản then chốt để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Thứ hai là địa chính trị là Mỹ tạo nên sự lựa chọn đối tác mới cho các nước Trung Á để làm loãng ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc, thay vì buộc họ chọn phe.

Thứ ba là kết nối, Mỹ ủng hộ Hành lang Trung tuyến qua biển Caspi, nối Trung Á với Nam Kavkaz và châu Âu, còn chặng sang Ấn Độ gợi ý một trục nối Trung Á với Nam Á. Trong khi đó, các quốc gia Trung Á chủ trương đa dạng hóa đối tác và kỳ vọng Mỹ giúp họ tăng sức mặc cả.

Nhưng chính điều đó cũng cho thấy giới hạn của Washington. Mở rộng quan hệ với Mỹ là một chuyện, thoát khỏi phạm vi ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc là chuyện khác đối với các quốc gia Trung Á.

Địa lý là rào cản đầu tiên. Cụ thể, Trung Á không giáp biển, cách xa nước Mỹ, trong khi Nga và Trung Quốc là láng giềng trực tiếp. Về kinh tế, khu vực vẫn gắn chặt với Nga. Trung Quốc lại có lợi thế về vốn và hạ tầng. Trong khi đó, đầu tư của Mỹ vào khu vực lâu nay vẫn khá khiêm tốn.

Các nước Trung Á nhiều khả năng sẽ tiếp tục cân bằng quan hệ giữa hai phe đối tác, nhận vốn và công nghệ từ Mỹ, nhưng không đánh đổi quan hệ cốt lõi với Nga và Trung Quốc. Mỹ có cơ hội thật nhưng chưa có lợi thế thật. Vì vậy, Mỹ thành công thế nào với cuộc chen chân này sẽ không được định đoạt bằng tuyên bố sau hội nghị mà bằng việc các dự án khoáng sản, năng lượng và vận tải có đi vào thực tế hay không.